آداب و نحوه چیدن سفره حضرت فاطمه (س)

سفره حضرت فاطمه زهرا (س) یکی از رسوم مذهبی و معنوی است که برای گرفتن حاجت‌هایی مثل شفای بیمار، افزایش رزق و روزی، بخت گشایی و توسل به بانوی دو عالم برگزار می‌شود. این سفره نمادی از پاکی، بخشندگی و ایمان است و معمولاً در روزهای خاص مانند ایام ولادت یا شهادت حضرت زهرا (س) یا هنگام برآورده شدن حاجات گسترده می‌شود. حضور در چنین سفره‌ای، فرصتی است برای ذکر، دعا و یادآوری سادگی و معنویت زندگی آن حضرت.

تزیین سفره حضرت فاطمه (س)

سفره حضرت فاطمه زهرا (س) معمولاً با نیت حاجت‌روایی، شکرگزاری یا نذر پهن می‌شود. این سفره با سادگی و معنویت خاصی چیده می‌شود و هر وسیله‌ای که روی آن قرار می‌گیرد، نماد و معنای خاصی دارد. نحوه چیدن سفره حضرت زهرا به این صورت است که یک سفره پارچه‌ای سفید یا سبز پهن می‌کنند و اقلام زیر را با نظمی خاص داخل آن می‌چینند و شرکت‌کنندگان با وضو و ذکر نام حضرت، نیت خود را بیان می‌کنند.

• قرآن مجید و کتب دعا: نماد نور و برکت الهی است و در وسط سفره قرار می‌گیرد تا نشان دهد که محور زندگی، کلام خداست.
• شمع یا چراغ: نماد روشنایی، هدایت و نور حضرت زهرا (س).
• نان و نمک: نشانه‌ی برکت، روزی حلال و یادآور سادگی زندگی آن حضرت.
• آینه: نماد پاکی، صداقت و انعکاس نور حقیقت.
• گل یا سبزه: نشانه‌ی طراوت، زندگی و رحمت الهی.
• خرما و حلوا: برای تبرک و یاد اهل‌بیت (ع)، به‌ویژه در مراسم نذری.
• کاسه آب یا گلاب: نماد طهارت و پاکی.
• انار، سیب یا میوه‌های قرمز: نماد عشق و زندگی در کنار پاکی.
• پارچه سفید یا سبز: برای پوشاندن سفره، معمولاً سبز به نشانه‌ی رنگ اهل بیت (ع) است.

گاهی مشارکت مردم در انداختن سفره به این‌صورت است که هرکس هر نوع خوراکی را که نذر کرده است، تهیه می‌کند و به صاحب سفره می‌دهد که در سفره‌اش بگذارد. در سفره حضرت فاطمه می توان از غذاهایی مانند آش رشته و نان و پنير استفاده كرد اما معمولا كاچي از ارکان اصلی سفره است.

آداب سفره حضرت فاطمه زهرا

سفره حضرت فاطمه زهرا (س) آدابی دارد که در هر شهر و استان کمی متفاوت است. برای مثال یکی از آداب مهم این سفره این است که زنان حاضر در این مراسم پاک و مطهر باشند. برخی معتقدند بهتر است اقلام و خوراکی های نذری این سفره بهتر است توسط دوشیزگان نابالغی که زهرا نام دارند و معصوم هستند، فراهم شوند. خطبه‌خوانی یکی از رسومی بود که در مراسم سفره حضرت فاطمه اجرا می‌شد ولی امروزه زیاد مرسوم نیست و معمولا یک خانم مومنه، با گفتن احادیث و خطبه‌ها و وصف صفات و منزلت حضرت فاطمه مراسم را برگزار می‌کند.

از دیگر آداب سفره حضرت زهرا (س) نماز و دعاست که نماز سفره، دو رکعت نماز حاجت است که آن را صاحب سفره و زنانی که حاجت دارند روی سجاده و در پای سفره می‌خوانند. زنان به هنگام نیت کردن، حضرت زهرا را به دست‌های بریده ابوالفضل العباس (ع) قسم می‌دهند، که حاجتشان را برآورده کند.

یکی از شرایط مهم در آیین سفره‌های نذری به خصوص سفره حضرت زهرا (س) حلال بودن اسباب و خوراکی‌های سفره و پولی که این اسباب و خوراکی‌ها با آن فراهم می‌شود،است. همچنین از مرسوم ترین نذری‌های حضرت زهرا می توان به کاچی و نمک اشاره کرد که در ادامه به آن می‌پردازیم.

گرفتن آرد و پخت کاچی برای سفره حضرت زهرا

رسم گرفتن آرد از خانه‌هایی که نام زهرا دارند، یکی از زیباترین و پرمعناترین آیین‌های مربوط به سفره حضرت فاطمه (س) و پخت کاچی نذری است.

در بعضی مناطق ایران، مخصوصاً در شهرهای مذهبی مثل یزد، کرمان، اصفهان و کاشان، رسم است که وقتی قرار است برای سفره حضرت فاطمه زهرا (س) کاچی نذری بپزند، زنان با ایمان ظرف کوچکی برمی‌دارند و از 7 خانه که در آن‌ها دختری یا زنی به نام “زهرا” زندگی می‌کند، مقدار کمی آرد می‌گیرند. هنگام جمع‌کردن آرد، زنان ذکر «یا فاطمه‌الزهرا» می‌گویند و نیت می‌کنند که حاجت همه روا شود. آردها در ظرفی جمع می‌شود، سپس با آرد اصلی مخلوط شده و با نیت خالص کاچی پخته می‌شود. باور بر این است که اگر کاچی از آرد “زهراها” درست شود، طعم و بوی خاصی پیدا می‌کند و حاجت‌ها سریع‌تر برآورده می‌شود.

دعای سفره حضرت فاطمه (س)

دعای سفره حضرت فاطمه از جمله دعاهایی است که در این مراسم خوانده می‌شود. این دعا همان دعایی است که پیامبر اکرم (ص) به ایشان آموختند تا در رویارویی با مشکلات این دعا را بخوانند:

«يَا اللَّهُ‏ يَا أَعَزَّ مَذْكُورٍ وَ أَقْدَمَهُ‏ قِدَماً فِي الْعِزَّةِ وَ الْجَبَرُوتِ يَا اللَّهُ يَا رَحِيمَ كُلِّ مُسْتَرْحِمٍ وَ مَفْزَعَ كُلِّ مَلْهُوفٍ يَا اللَّهُ يَا رَاحِمَ كُلِّ

حَزِينٍ يَشْكُو بَثَّهُ وَ حُزْنَهُ إِلَيْهِ يَا اللَّهُ يَا خَيْرَ مَنْ طُلِبَ الْمَعْرُوفُ مِنْهُ وَ أَسْرَعَهُ إِعْطَاءً يَا اللَّهُ يَا مَنْ تَخَافُ الْمَلَائِكَةُ الْمُتَوَقِّدَةُ بِالنُّورِ

مِنْهُ أَسْأَلُكَ بِالْأَسْمَاءِ الَّتِي تَدْعُو بِهَا حَمَلَةُ عَرْشِكَ وَ مَنْ حَوْلَ عَرْشِكَ يُسَبِّحُونَ بِهَا شَفَقَةً مِنْ خَوْفِ عَذَابِكَ وَ بِالْأَسْمَاءِ الَّتِي يَدْعُوكَ

بِهَا جَبْرَئِيلُ وَ مِيكَائِيلُ وَ إِسْرَافِيلُ إِلَّا أَجَبْتَنِي وَ كَشَفْتَ يَا إِلَهِي كُرْبَتِي وَ سَتَرْتَ ذُنُوبِي يَا مَنْ يَأْمُرُ بِالصَّيْحَةِ فِي خَلْقِهِ‏ فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ

أَسْأَلُكَ بِذَلِكَ الِاسْمِ الَّذِي تُحْيِي الْعِظَامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ أَنْ تُحْيِيَ قَلْبِي وَ تَشْرَحَ صَدْرِي وَ تُصْلِحَ شَأْنِي يَا مَنْ خَصَّ نَفْسَهُ بِالْبَقَاءِ وَ خَلَقَ

لِبَرِيَّتِهِ الْمَوْتَ وَ الْحَيَاةَ يَا مَنْ فِعْلُهُ قَوْلٌ وَ قَوْلُهُ أَمْرٌ وَ أَمْرُهُ مَاضٍ عَلَى مَا يَشَاءُ أَسْأَلُكَ بِالاسْمِ الَّذِي دَعَاكَ بِهِ خَلِيلُكَ حِينَ أُلْقِيَ فِي النَّارِ

فَاسْتَجَبْتَ لَهُ وَ قُلْتَ‏ يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‏ إِبْراهِيمَ‏ وَ بِالاسْمِ الَّذِي دَعَاكَ بِهِ مُوسَى‏ مِنْ جانِبِ الطُّورِ الْأَيْمَنِ‏ فَاسْتَجَبْتَ لَهُ دُعَاءَهُ وَ

بِالاسْمِ الَّذِي كَشَفْتَ بِهِ عَنْ أَيُّوبَ الضُّرَّ وَ تُبْتَ عَلَى دَاوُدَ وَ سَخَّرْتَ لِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ وَ الشَّيَاطِينَ وَ عَلَّمْتَهُ مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَ

بِالاسْمِ الَّذِي وَهَبْتَ لِزَكَرِيَّا يَحْيَى وَ خَلَقْتَ عِيسَى مِنْ رُوحِ الْقُدُسِ مِنْ غَيْرِ أَبٍ وَ بِالاسْمِ الَّذِي خَلَقْتَ بِهِ الْعَرْشَ وَ الْكُرْسِيَّ وَ بِالاسْمِ الَّذِي

خَلَقْتَ بِهِ الرُّوحَانِيِّينَ وَ بِالاسْمِ الَّذِي خَلَقْتَ بِهِ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ وَ بِالاسْمِ الَّذِي خَلَقْتَ بِهِ جَمِيعَ الْخَلْقِ وَ جَمِيعَ‏ مَا أَرَدْتَ مِنْ شَيْ‏ءٍ وَ

بِالاسْمِ الَّذِي قَدَرْتَ بِهِ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ أَسْأَلُكَ بِهَذِهِ الْأَسْمَاءِ لَمَّا أَعْطَيْتَنِي سُؤْلِي وَ قَضَيْتَ بِهَا حَوَائِجِي»

کلام آخر

سفره حضرت فاطمه زهرا(س) در کشور ما معمولا در منازل برگزار می‌شود و خانم‌های مومنه و مطهر دور هم جمع می‌شوند و برای حاجت‌روایی خود و صاحب مجلس دعا می‌کنند. آیین و مراسم مربوط به حضرت زهرا (س) هر یک اشیا و ابزار خاص آن مراسم را می‌طلبد. اما، کُتب دُعا همانند مفاتیح و (یا خطبه آن حضرت)، شمع، نمک، مُهر و تسبیح از مهم‌ترین ابزار و اشیا وابسته به مراسم خطبه‌خوانی و سفره‌های نذری مرتبط با آن مراسم می‌باشد. برپایی چنین سفره‌هایی نه تنها نمادی از توسل و شکرگزاری است، بلکه یادآور این پیام ارزشمند است که در هر خانه‌ای که نام و یاد فاطمه (س) زنده باشد، نور، برکت و مهربانی جاری می‌شود.