12 حدیث از امام صادق(ع) درمورد نماز

برای امامان معصوم علیه‌السلام هیچ عملی ارزشمندتر از عبادت و سجده در برابر خداوند نبوده است. زیرا هدف اصلی آفرینش انسان و مهم‌ترین راه برای رسیدن به کمال و معرفت حقیقی، نماز است. بررسی سبک زندگی و سخنان امامان معصوم علیه‌السلام به ما کمک می‌کند تا الگوهای عملی و روشن برای رفتار و اندیشه خود بیابیم. در این نوشتار به بررسی چند حدیث از امام صادق(ع) درمورد نماز می‌پردازیم تا بدانیم با خواندن نماز هم به رضایت و قرب الهی نزدیک‌تر می‌شویم و هم باور و اعتقادی محکم در مسیر هدایت و سعادت پیدا می‌کنیم.

جایگاه علمی امام صادق(ع)

امام صادق علیه‌السلام ششمین پیشوای شیعیان، به عنوان «رییس مذهب جعفری» شناخته می‌شوند. ایشان با گسترش علوم دینی، فقه، کلام و تفسیر، نقش بزرگی در بنیان‌گذاری مبانی فکری و اعتقادی شیعه داشتند. حوزه علمی امام صادق علیه‌السلام آن‌قدر گسترده بود که هزاران شاگرد در رشته‌های مختلف، از فقه و حدیث گرفته تا شیمی و نجوم، از محضر ایشان بهره بردند. دانشمندان بزرگی مانند جابر بن حیان از شاگردان ایشان بودند که این نشان‌دهنده جایگاه ویژه علمی امام است.

براساس این حدیث از امام جعفر صادق (ع) درباره نماز که می‌فرمایند: «اَلصَّلاةُ عَمودُ الدّینِ، إن قُبِلَت قُبِلَ ما سِواها، وإن رُدَّت رُدَّ ما سِواها.»
(نماز ستون دین است؛ اگر پذیرفته شود، سایر اعمال نیز پذیرفته می‌شود و اگر رد شود، دیگر اعمال هم رد می‌گردد.) نماز برای ایشان و دیگر امامان از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و احادیث زیادی درباره نماز گفته شده است تا اهمیت آن برای همه روشن شود در ادامه به حدیثی درباره نماز اول وقت از امام صادق میپردازیم تا به اهمیت جایگاه نماز اول وقت پی ببریم.

3 حدیث از امام صادق(ع) درمورد نماز اول وقت

احادیث زیر نشان‌دهنده اهمیت نماز اول وقت هستند که امام صادق(ع) به خوبی آن‌ را بیان کرده‌ است. در این احادیث، به ثواب بالای نماز اول وقت اشاره شده و گفته شده صد حسنه برای آن نوشته می‌شود.

• «فَضْلُ الوَقتِ الأَوَّلِ عَلَى الآخِرِ كَفَضْلِ الآخِرَةِ عَلَى الدُّنيا.»
  (وسائل الشیعة، ج۳، ص۹۰)
  برتری نماز در اول وقت نسبت به آخر وقت، مانند برتری آخرت بر دنیاست.
• «مَن صَلّى الفَريضَةَ في أوَّلِ وَقتِها، وصَعِدَت مَعَ أوَّلِ حَرفٍ إلى السَّماءِ، كُتِبَت لَهُ مِائةُ حَسَنَةٍ…»
  (کافی، ج۳، ص۲۷۳)
  هر کس نماز واجب را در اول وقتش بخواند، نمازش با اولین حرف به آسمان بالا می‌رود و صد حسنه برایش نوشته می‌شود.
• «مَن صَلّى الفَريضَةَ في أوَّلِ وَقتِها ولَم يُؤَخِّرها عَن وَقتِها لِغَيرِ عُذرٍ، كَتَبَ اللهُ لَهُ ثَوابَ الجَماعَةِ، وإن لَم يُصَلِّها في الجَماعَةِ.»
  (من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۲۰۶)
  کسی که نماز را در اول وقت بخواند، حتی اگر تنها باشد، ثواب نماز جماعت برای او نوشته می‌شود.

احادیث امام صادق درباره سبک شمردن نماز

سبک شمردن نماز یعنی بی‌اهمیت دانستن آن و این کار، نشانه بی‌توجهی به دین و دوری از رحمت خداست. در ادامه به دوحدیث از امام صادق(ع) درمورد نماز و سبک شمردن آن میپردازیم.

• «مَن تَهاوَنَ بالصَّلاةِ ابتُليَ بِثَلاثٍ: لا يُبارَكُ لَهُ في رِزقِه، ولا يَرفَعُ اللهُ دُعاءَهُ إلى السَّماءِ، ولا يَجِدُ في عَملِه بَرَكَةً.»
  (ثواب الأعمال، ص۲۱۸)
  بی‌اعتنایی به نماز سه پیامد دارد: برکت از روزی می‌رود، دعایش بالا نمی‌رود و در کارهایش برکت نمی‌بیند.

در حدیث دیگری امام صادق(ع) هشدار می‌دهند:

• «لا تُنالُ شفاعَتُنا مَن استَخَفَّ بِالصَّلاة.»
  (وسائل الشیعة، ج۴، ص۲۷)
  کسی که نماز را سبک بشمارد، هرگز به شفاعت ما اهل بیت دست نمی‌یابد.

احادیث امام صادق درباره آثار معنوی نماز

نماز دل را آرام می‌کند و انسان را به یاد خدا و ارتباط نزدیک با او می‌اندازد. همچنین باعث پاکی روح از گناه، نورانیت قلب و رشد معنوی می‌شود. آثار معنوی نماز در احادیث زیر مشهود است.

• «مَثَلُ الصلاةِ كمَثَلِ النَّهر الجارِ، كُلَّما صَلّى العَبدُ صَلاةً كَفَّرَت ما بَینَها وبَینَ الصلاةِ الأُخرى مِن الذُّنوب.»
  (کافی، ج۳، ص۲۶۶)
  نماز مانند رود جاری است؛ هر نماز گناهان بین دو نماز را می‌شوید.
• «الصَّلاةُ قُربانُ كُلِّ تَقِيٍّ.»
  (وسائل الشیعة، ج۴، ص۲۶)
  نماز وسیله تقرب هر پرهیزکار به خداست.
• «أحبُّ الأعمالِ إلى اللهِ عزّوجلّ الصلاةُ، وهی آخرُ وصایَا الأنبیاءِ.»
  (کافی، ج۳، ص۲۶۴)
  محبوب‌ترین عمل نزد خدا نماز است و آخرین وصیت پیامبران.

3 حدیث از امام جعفر صادق در مورد نماز شب

نماز شب در دین اسلام از اهمیت بالایی برخوردار است. از امام صادق (ع) احادیثی در اهمیت نماز شب نقل شده که به 3 حدیث از امام صادق(ع) درمورد نماز شب اشاره می‌کنیم.

• «اِنَّ صَلاهَ اللَّیلِ تُدِرُّ الرِّزقَ.»
  (وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۲۷۶)
  همانا نماز شب موجب زیادى روزى می ‏شود.
• «اِنَّ صَلاهَ اللَّیلِ تُرضى الرَّبَّ.»
  (وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۲۷۶)
  نماز شب موجب خشنودى خداوند است.
• «عَلَیکُم بِصَلاهِ اللَّیلِ فَاِنَّها دَأبُ الصّالِحینَ.»
  (وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۲۷۶)
  بر شما باد به نماز شب که روش صالحان است.

نماز در سیره امام صادق(ع)

نماز در زندگی امام صادق(ع) جایگاه بسیار ویژه‌ای داشت و محور روزمرگی و تربیت روحی ایشان بود. ایشان همیشه نمازهای واجب را در اول وقت به جا می‌آوردند و با خشوع و حضور قلب کامل عبادت می‌کردند، حتی در ساده‌ترین حالات.

امام صادق(ع) نماز را نه تنها برای خود واجب می‌دانستند، بلکه با آموزش و عمل شخصی شاگردان و پیروانشان را نیز به اهمیت آن آشنا می‌کردند. در سیره ایشان، نماز معیار ایمان و تقرب به خدا بود و ترک یا سبک شمردن آن هشدار داده شده است. به همین دلیل، نماز هم وسیله پاکی روح، هم نورانیت قلب و هم مسیر رشد معنوی به شمار می‌رود.

در روایت آمده است که: روزی امام صادق علیه السلام در نمازشان، بخشی از قرآن کریم را تلاوت کرد و سپس از هوش رفت. پس از به هوش آمدن، از دلیل آن حالت پرسیدند. ایشان فرمود: «معنا و مفهوم آیات مرا بی‌هوش کرد. من آیات را تکرار کردم و در حالتی قرار گرفتم که گویا آیات را از کسی که آن‌ را نازل کرده است، می‌شنوم». توجه و تأکید امامان معصوم علیه السلام به جایگاه نماز در تمام شئونات زندگی این بزرگواران مشهود است، به حدی که حتی در حساس‎ترین مقاطع زندگی‎شان و در لحظه احتضار هم نسبت به این فریضه عبادی، سستی و غفلت را در خود راه نمی‎دادند.

آموزش اقامه صحیح نماز توسط امام صادق(ع)

بایستید، دستهاى خود را آزاد، رها کنید و انگشت‌هاى دست را به هم گذارده و مابین دو قدم خود از سه انگشت باز، و بیشتر فاصله نداشته باشد.

انگشتهاى پاى خود را رو به قبله کنید و تا آخر نماز هم رو به قبله باشد و با تواضع و حضور قلب بگویید: اللّه اکبر و سوره حمد و توحید را با ترتیل و با طمأنینه و آرامش بخوانید.

بعد از تمام شدن سوره توحید، به قدر یک نفس کشیدن تأمل کنید و پس از آن دست خود را بلند کرده تا مقابل صورت ببرید و در حالى که ایستاده اید، بگویید: اللّه اکبر و پس از آن به رکوع رفته و کف دست را به سر زانو بگیرید.

انگشتان از هم باز ، زانو را به عقب دهید، چنانکه پا راست شد و پشتتان طورى مساوى و مسطح شد که اگر قطره آبى بر آن مى گذاشتند، به هیچ طرفى نمى ریخت، گردن خود را کشیده و سر به زیر نینداخته و چشم را بر هم بگذارید و سه مرتبه به آرامى بگویید: سبحان ربّى العظیم و بحمده

بعد راست بایستید و چون خوب ایستادید، بگویید: سمع اللّه لمن حمده و در همان حال که ایستاده اید، دست را تا مقابل صورت خود بلند کرده و بگویید: اللّه اکبر و بعد به سجده بروید.

دو کف دست را پیش ‍ زانوها، مقابل صورت خود بر زمین گذاشته و انگشتان به هم گذارده شده باشد. سه مرتبه بگویید: سبحان ربّى الاعلى و بحمده . اعضاى بدن خود را از یکدیگر باز گرفته و روی هم نگذاشته باشید و بر هشت موضع بدن خود که به زمین گذاشته‌اید، که پیشانى و دو کف دست و دو سر زانو و دو سر انگشت بزرگ پا و سر بینى باشد سجده کنید. (گذاشتن هفت موضع در وقت سجده به روى زمین واجب است که پیشانى و دو کف دست و دو سر زانو و دو سر انگشت بزرگ پا باشد. و اما گذاشتن بینى بر زمین سنت مستحب است)

پس از آن سر از سجده برداشته و وقتى نشستید بگویید: اللّه اکبر و به ران چپ نشسته ، پشت پاى راست را بر کف پاى چپ گذاشته و بگویید استغفر اللّه ربّى و اتوب الیه و دوباره در حالى که نشسته اید بگویید: اللّه اکبر و بعد به سجده دوم رفته و مانند سجده اول ، سجده دوم را تمام کنید.

در رکوع و سجود هیچ یک از اعضاى بدن را روی یکدیگر نگذارید و موقع سجده آرنج دست خود را باز نگاه داشته و به زمین نگذارید. در حال تشهّد خواندن ، انگشتان دست از یکدیگر باز باشد و به این کیفیّت نماز بخوانید.

نحوه خواندن نماز امام صادق(ع) برای حاجت

این نماز چهار رکعت است و در بعداز ظهر روز پنجشنبه برای طلب حاجت، رفع مشکل یا خواسته‌ای مهم خوانده میشود.  مراحل نماز امام صادق(ع) به این صورت است:

1. در نیت گفته شود که نماز حاجت روز پنج شنبه می خوانم.
2. در رکعت اول بعد از حمد ۱۱ بار سوره توحید را بخوانید.
3. در رکعت دوم بعد از حمد ۲۱ بار سوره توحید را بخوانید.
4. در رکعت سوم بعد از حمد ۳۱ بار سوره توحید را بخوانید.
5. در رکعت چهارم بعد از حمد ۴۱ بار سوره توحید را بخوانید.
6. بعد از پایان نماز در حالت نشسته ۵۱ بار سوره توحید و ۵۱ بار صلوات خوانده شود.
7. سپس به سجده رفته و ۱۰۰ بار ذکر «یا الله» را بگویید و در همان حال حاجت خودتان را از خدا بخواهید.

همانطور که گفته شد، امام صادق علیه السلام، اهمیت ویژه ای برای نماز قائل بودند. ایشان مانند پدری مهربان و دلسوز، چون از ارزش و اهمیت نماز، آگاه بودند و خود از فیوضات و برکات بی‌شمار نماز، بهره مند شده بودند، در چند حدیث از امام جعفر صادق در مورد نماز دیدیم که شیعیان خود را نیز برای بهره‌مندی از آثار آن، دعوت می‌کردند.

محتوای پیشنهادی: چند حدیث درباره شهادت